سؤالات رایج در مورد اهمیت شیرمادر و روش ها

14 امرداد 1393
سؤالات رایج در مورد اهمیت شیرمادر و روش ها

1-روش مطلوب و صحيح تغذيه شيرخوار چگونه است؟

برقراري تماس پوستي با نوزاد بلافاصله پس از تولد و شروع تغذيه نوزاد با آغوز ظرف ساعت اول تولد، تغذیه انحصاری شيرخوار با شیرمادر بطور مكرر و در شب و روز و در هر وعده نامحدود برای 6 ماه اول عمر توصيه مي شود. منظور از تغذيه انحصاري با شيرمادر آن است كه شیرخوار در 6 ماه اول نیاز به آب، مایعات یا غذاهای دیگر ندارد. (مصرف ويتامين و مواد معدني مجاز است.) پس از پايان 6 ماهگی بايد غذاهاي كمكي به شيرخوار داده شود و تنوع غذاها و مقدار آن بتدريج افزايش يافته و تغذيه شيرخوار با شيرمادر ادامه يابد. ضمنا استفاده از شيشه و پستانك منع مي شود. در سال دوم استفاده از غذاهاي خانواده همراه با ادامه تغذيه باشيرمادر در تامين نيازهاي تغذيه اي شيرخوار حائز اهمیت است.

 2-چرا تغذیه با شیرمادر توصیه می شود ؟

 تغذیه با شیرمادر نيازهاي تغذيه اي شيرخواران را  تامين نموده و بهترين الگوي رشد و تكامل مطلوب كودكان را فراهم مي كند. شیرمادر یک مایع بي نظير و زنده حاوي عوامل ضد عفونت است که شیرخوار را در مقابل بسياري از بيماري ها و عفونت ها (مثل اسهال و  عفونت هاي گوارشي و تنفسي، عفونت گوش، آسم و اگزما و آلرژي....) محافظت می کند و مرگ و مير ناشي از اين بيماري ها را كاهش مي دهد و همچنين احتمال چاقي و بيماري هاي مزمن از جمله: بيماري هاي قلبي عروقي، پرفشاري خون، سرطان ها و ديابت را در بزرگسالي كاهش مي دهد.

شیر هر مادري برای فرزند خودش بهترین است و تركيب آن براساس تغییر نیازهای او برحسب سن شيرخوار و حتي در هروعده تغيير مي كند. شير روزهاي اول يا آغوز حاوي عوامل ضد عفونت بسياري  براي محافظت نوزاد در برابر بيماري هاست كه هنوز سيستم ايمني او تكامل نيافته است.

تغذیه با شیرمادر به رشد و تکامل فک و صورت كمك كرده و از پوسیدگی دندان پیشگیری مي كند. امكان تكلم بهتر، هوش بالاتر و کسب مهارتهای تکاملی وتحصیلی بهتر را در آينده فراهم مي كند.

تغذیه با شیرمادر تامین کننده گرما، صمیمیت، نزدیکی و تماس مادر وکودک است که نتیجه آن ارتقاء تکامل جسمی و عاطفی کودک است. بعلاوه شیرمادر همیشه و همه جا در دسترس است و نیازی به خریدن، آماده كردن، تجهيزات و ذخیره سازی ندارد. چنانچه شیرخوار با شیرمادر تغذیه نشود ابتلاء بیشتر او به بیماری ها موجب صرف هزینه های درمان و مراقبت کودک وغیبت والدین از کار می گردد.

شيردهي برای مادران نیز مزاياي فراواني دارد : پيشگيري از کم خوني، سرطان پستان، شکستگی گردن استخوان ران در سنین کهولت و تاخير در شروع قاعدگي و بارداري مجدد پس از زايمان از مزاياي شيردهي براي مادران است و نيز وزن اضافي دوران بارداري را زودتر از دست مي دهند.

 3-مي گويند تركيب شير مادر تغيير مي كند، اين چه اهميتي دارد؟

تركيب شير مادر همراه با رشد شير خوار، در طول هر وعده  تغذيه شيرخوار ، بين دفعات مختلف شيردهي و نيز در طول روز تغيير مي كند. در روزها ي اول پس از زايمان پستان ها آغوز توليد مي كنند. مواد ايمني بخش آغوز برای حفاظت نوزاد در برابر عفو نت ها حیاتی است. پس از آغوز، شيرانتقالي از 7 تا 10 روز پس از تولد وسپس شير رسيده ترشح مي شود. شير رسيده حاوي تمام مواد مغذي مورد نياز شيرخوار است.مكيدن هاي مكرر شيرخوار مقدار شير مادر را افزايش مي دهد.

بعلاوه در شروع هر وعده شير دهي چربي شير مادر كمتر است. سپس ميزان آن  تدريجا"بيشتر مي شود: شير پيشين شيري كه در ابتداي هر وعده شيردهي از پستان ها خارج مي‌شود، رقيق تر بوده و آب مورد نياز شيرخوار را تامين مي كند و حاوي مقادير فراوان پروتئين، لاكتوز و ساير مواد مغذي است. شير پسين كه در انتهاي هر وعده شيردهي از پستان ها خارج مي شود، سرشار از چربي بوده و انرژي مورد نياز شيرخوار را تامين مي كند. به همين دليل تغذيه با شير مادر را در هر وعده نبايد به سرعت خاتمه داد و شيرخوار را از پستان جدا كرد ، بلكه بايد اجازه داد تغذيه با شير مادر تا زماني كه كودك مي خواهد ، ادامه يابد تا شير چرب انتهايي را دريافت كند .

 4-آغوز چيست و چرا تغذيه نوزاد با آغوز تاکید می شود ؟

  شيري كه پستان ها در دو سه روز اول پس از زايمان توليد مي كنند، آغوز يا ماك يا كلستروم ناميده مي شود كه غليظ و زرد رنگ و يا به رنگ روشن و سرشار از مواد ايمني بخش است و نوزاد را در برابر عفو نت ها محافظت مي كند به حدي كه آن را اولين واكسن نوزاد مي نامند. در مقايسه با شيري كه پس از آن توليد مي شود،‌داراي مقدار بيشتري پروتئين و ويتامين هاي محلول در چربي و برخي مواد معدني مثل سديم و مقدار كمتري چربي و ويتامين هاي محلول در آب است. گرچه حجم  آغوز محدود است و در هر نوبت شير دهي ممكن است حتي بيش از يك يا دو قاشق مربا خوري در هر پستان نباشد،‌اما نياز  نوزاد هم در همين حد است. جريان شير از روز سوم تا ششم بعد از زايمان برقرار مي شود.

 5-تغذيه با شير مصنوعي( شيرخشك) چه مضراتی دارد ؟

ترکيب شير مصنوعی يکسان است و مانند شير مادر تغيير نمی کند. هورمون ها،آنزيم ها، انواع املاح و نحوه جذب آن ها و صدها فاكتور ايمني بخش موجود در شيرمادر، در شيرمصنوعي وجود ندارد. بعلاوه كودكان از فوايد شير مادر در ارتقاء بهره هوشي و همچنين از فوايد عاطفي تغذيه با شير مادر و امنيت رواني ناشي از آن در دوران بلوغ محروم مي شوند و اين امر بر تكامل رواني اجتماعي كودك در آينده اثر مي گذارد.

احتمال آلوده شدن هنگام تهيه و طرز تهيه نادرست يعني رقيق يا غليظ درست كردن شير مصنوعي كودك را با بيماري و دريافت ناكافي يا زياد مواد مغذي و در نتيجه كاهش رشد ، اشكال ديگر سوءتغذيه، گرسنگي و بيقراري .... مواجه مي كند.

برخي ديگر از خطرات تغذيه با شير مصنوعي عبارتند از: ابتلاء شيرخوار به بسياري از بيماري ها (مثل اسهال واستفراغ،دل دردهای قولنجی، عفونت هاي گوش و ادراری ، مننژيت، اگزما،آسم.....)،احتمال ابتلاء به چاقی، بيماري های قلبی و عروقی و بيماری قند نيز در بزرگسالی بيشتر می شود. ضمنا مادر هم از فوايد شير دهي محروم مي شود. هزينه خريد شير مصنوعي چندين برابر هزينه مورد نياز براي تغذيه صحيح مادر است، بعلاوه هزينه بيشتر بيمار شدن كودك به خانواده تحميل مي شود.

 6-آيا مي توانم به شيرخوارم  پستانك ( گول زنك ) بدهم؟

رایج ترین و بدترين راه آرام کردن شیرخوار دادن پستانک به اوست. مکیدن از نیازها و غرایز طبیعی کودک است.شیر خوار  این نياز خود را با مکیدن پستان مادر ارضا می کند و اگر انگشتان دستش را بمکد خیلی بهتراز وابسته شدن به پستانک است. پستانك به سهولت آلوده می شود و شیرخوار را بیمار می کند، تمیز کردن و ضدعفونی کردن آن ساده نیست، در بلند مدت به شکل و حالت فک ودهان و دندان های کودک لطمه می زند. برخي از عوارض پستانك و سرشيشه عبارتند از :  سردر گمي شيرخوار در مكيدن و امتناع او از گرفتن پستان مادر، بد ليل عدم تمايل به مكيدن و تحريك  پستان و كاهش برداشت شير سبب کوتاه  شدن طول مدت مکیدن در شبانه روز، مدت تغذیه انحصاری با شیر مادر و کل مدت تغذیه با شیر مادر و قطع شيردهي مي گردد، افزايش احتمال حاملگي زود رس مادر  و افزایش احتمال ماستیت (آبسه پستان) در برخی مادران، عفونت گوش مياني(گوش درد)، عفونت قارچي دهان و برفك و پوسيدگي دندان و رشد دنداني نامناسب شيرخواران كه برخي از اين  اثرات نامطلوب دائمي است و اصلاح پيامدهاي آن در مراحل بعدي زندگي بي نهايت مشكل است. كاهش دفعات تغذيه با شيرمادر و کندی افزایش وزن شیر خوار، اثر سوء بر هوش كودك،آثار زيانبار بر تكامل رواني اجتماعي و تكلم كودك، اثر سوء بر تمايل كودك براي  تقليد صداها و هوشمندي او و باعث وابستگي مداوم مي شود.

 7-چه بيمارستاني را  دوستدار كودك مي گويند؟

اقدامات ساده و مهمي بشرح ذيل در بيمارستان های دوستدار کودک انجام مي شود تا  مادران شيردهي موفقي داشته باشند. لازم است شما مادر گرامي با كاركنان بهداشتي درماني همكاري كنيد. در دوران بارداري اطلاعاتي در مورد شيرمادر از كاركنان بهداشتي كسب نموده، در كلاس هاي آموزشي شركت كنيد و براي شيردهي عزم تان را جزم كرده و آماده شويد.

· در این بیمارستان ها تا حد امكان از انجام سزارین، تجویز مسکن وآرام بخش اجتناب مي کنند. مگر اینکه از لحاظ پزشکی ضرورت داشته باشد. پس خودتان داوطلب سزارين نباشيد.

· تماس پوست با پوست را بلافاصله بعداز زایمان بین مادر و نوزاد فراهم مي كنند. خودتان نيز همكاري كرده و تقاضاي اين تماس را داشته باشيد. چون اين تماس موجب گرم نگهداشتن نوزاد و شروع زودرس تغذیه با شیرمادر مي شود. تغذيه با شيرمادر را ظرف ساعت اول تولد شروع كنيد.

· نوزاد را در تمام شبانروز در کنار شما قرار مي دهند  كه بتواند به راحتی و با اطمینان وامنیت با شيرمادر تغذیه شود.

· تغذیه انحصاری باشيرمادر را تشويق مي كنند يعني از دادن هر نوع ماده غذايي مثل آب،آب قند و شيركمكي به شيرخوار خودداري مي كنند مگر اينكه ضرورت پزشكي داشته باشد. اين تغذيه انحصاري را تا پايان 6 ماهگي بايد ادامه دهيد.

· براي نوزاداني كه به دلايلي امكان تغذيه مستقيم از پستان را ندارند، شير دوشيده شده مادر را بر حسب وضعيت مكيدن و بلعيدن او يا با لوله معدي، يا با سرنگ ،قاشق و فنجان به شيرخوار مي دهند. از شيشه و پستانك استفاده نمي كنند.

· به شما توصيه مي كنند كه به علائم گرسنگي شیرخوار به موقع توجه داشته باشيد و او را براساس ميل و تقاضايش بطور مكرر ( نه برحسب ساعت) تغذيه كنيد تا توليد شيرتان زياد شود.

· روش در آغوش گرفتن و به پستان گذاشتن صحيح شیرخوار را به شما آموزش مي دهند كه بايد بخوبي رعايت كنيد.

· پس از ترخیص در صورت بروز مشکلی در شیردهی با کارکنان بیمارستان تماس بگیرید. آنان برای حمایت از تغذیه شیرخوار با شیرمادر و حل مشکلات شیردهی کمک خواهند کرد.

 8-براي اولين بار از چه زماني بايد با نوزادم  تماس داشته باشم و تغذيه با شير مادر را شروع كنم؟

پس از تولد لازم است كه كاركنان بيمارستان نوزاد را خشك كرده و بلافاصله لخت روي سينه مادر و در تماس پوست با پوست با مادر قرار دهند و مادر و نوزاد را با هم بپوشانند و حداقل براي مدت يك ساعت اين تماس را ادامه دهند و از هردو مراقبت بعمل آورند و مادر ظرف يك ساعت پس از زايمان اولين شير دهي را شروع كند تا اولين غذاي نوزاد آغوز باشد. در مادراني كه سزارين شده اما هشيارند نيز همين اقدامات صورت مي گيرد اما اگر مادر با بيهوشي عمومي سزارين  شده باشد، بلافاصله بعد از بهوش آمدن  مادر اين تماس برقرار مي شود و شیردهی را می توانند شروع کند.

 9-چرا تماس پوست با پوست مادر و نوزاد بلافاصله بعد از زايمان تاكيد مي شود؟

چون نوزاد را گرم مي كند و درجه حرارت بدنش سقوط نمي كند، سبب آرامش مادرو نوزاد مي شود، پيوند عاطفي مادرو كودك را تسريع و تسهيل  مي كند و اثرات مفيد آن برتكامل شخصيت و تعادل رواني  در سال هاي بعدي زندگي باقي مي ماند. بعلاوه به شروع تغذيه از پستان و برقراري جريان شير كمك مي كند ، تنفس و ضربان قلب نوزاد را منظم مي كند، بخاطر آشنايي نوزاد با ميكروب هاي بدن مادر، دفاع بدن او بهتر مي شود، گريه نوزاد كمترو استرس و صرف انرژي كاهش مي يابد، به نوزاد اجازه مي دهد پستان را پيدا كند و آنرا بگيرد و خودش  شروع به تغذيه نمايد.302

دکتر شهناز علایی ، نسرین همایونفر

کارشناسان دفتر سلامت جمعیت،خانواده و مدارس وزارت بهداشت

منبع: پایگاه جامع آموزش و فرهنگ سازی سلامت،وزارت بهداشت http://www.salamat.gov.ir 


کلمات کلیدی:
شیر.مادر     سوالات.رایج     تغذیه.شیرخوار     شهناز.علایی     نسرین.همایونفر     شبکه.بهداشت.دیلم    

تاریخ بروز رسانی:   14 امرداد 1393

تعداد بازدید:   ۲

چاپ خبر

ارسال نظر
ايميل :     
نام و نام خانوادگی :  
نظر :
 
حروف تصویر بالا :   
 
 

لینک به این صفحه
< >