به بهانه روز ملی بهورز:
بهورز بنیادی ترین رکن نظام سلامت

15 شهريور 1393
صفیه مختاری: مربی آموزشگاه بهورزی شهرستان دیلم

نقش‌ بهورزان‌ در سلامت ‌جامعه‌ حیاتی‌ است. امروز که ‌ما شاهد کاهش‌ مرگ‌ و میر مادران‌ و کودکان‌ هستیم،‌ باید همه‌ را مرهون ‌زحمات‌ و تلاش‌ بهورزان‌ بدانیم‌، زیرا ارتقای‌ شاخص ‌های‌ بهداشتی‌ کشور در گروی تلاش‌ و فعالیت‌ این‌ عزیزان‌ است‌.

به دنبال تحقیق گسترده ای که وزارت بهداشت در سال 1363 هجری شمسی، برای آگاهی از وضعیت خدمات بهداشتی و درمانی انجام داد، این نتیجه به دست آمد که چهل درصد از مرگ و میرهای کشور در 5 سال اول زندگی کودکان اتفاق می افتد و هشتاد درصد آن نیز در یک سال اول زندگی است. بنابراین می توان با آموزش های عمدتا ساده و اولیه از وقوع این مرگ و میرها جلوگیری کرد.

 این نتایج سرآغاز تلاش در مسیر راه اندازی شبکه های بهداشتی درمانی به نام "خانه بهداشت" در روستاهای کشور و تربیت نیروهای اصیل و بومی به نام "بهورز" شد.

بهورز بنیادی ترین رکن نظام سلامت است ، بهورزان زن و مرد از میان ساکنین بومی در روستا ها بر اساس ضوابط و مقررات خاص انتخاب و گزینش شده و و آموزشهای لازم را در مرکز آموزش بهورزی فرا می گیرند که رسالت ایشان ارتقاء سطح سلامت جامعه روستایی است.

شغل بهورزي:
مجموعه‌اي از مهارت‌ها و قابليت‌هاي فردي و شغلي، جهت ارائه خدمات بهداشتي و تلاش براي پيشگيري از ابتلاء به بيماري و يا كنترل آن.
بهورزان در ارتباطی صمیمی با مادران روستایی و تلاشی گسترده، توانسته اند میزان مرگ و میر مادران را به علت عوارض حاملگی و زایمان، از 140 مورد در 100 هزار تولد زنده در سال 1363 به 54 مورد در 100 هزار تولد زنده در سال 1370 کاهش دهند و این به معنای جلوگیری از مرگ 1720 مادر در سال است. این آمار در سال های بعد نیز پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است. همچنین مرگ و میر کودکان زیر پنج سال نیز از 200 نفر در هر 1000 نفر به 25 نفر در 1000 نفر کاهش یافته است.

از این رو در راستای تکریم و بزرگداشت بهورزان زحمتکش، روز دوازدهم شهریور هر سال، با عنوان روز بهورز، نامگذاری شده است. 

تلاش‌ بهورزان‌ در دور افتاده ‌ترین ‌روستاهای‌ کشور موجب‌ می ‌شود خدمات‌ بهداشتی‌ لازم‌ به‌ روستاییان ‌ارایه‌ گردد و به‌ این‌ وسیله‌ از اشاعه ‌بیماری‌ در جامعه‌ جلوگیری‌ شود.

با این‌ وصف‌ بهورزان‌ نه‌ تنها موجب ‌سلامت‌ روستاییان‌ می ‌شوند، بلکه‌ به ‌تامین‌ سلامت‌ جامعه‌ شهری‌ نیز کمک ‌می‌کنند، زیرا بیماری‌ حد و مرز نمی ‌شناسد و در صورت‌ عدم‌ رعایت‌ بهداشت‌ و عدم ‌ارایه‌ مراقبت‌ های‌ بهداشتی‌ در شهر و روستا، فقیر و غنی‌ در معرض‌ خطر ابتلا به‌ انواع‌ بیماری ها قرار خواهند گرفت، لذا اجر معنوی‌ برای‌ این‌ عزیزان‌ بهترین ‌پاداش‌ و قدردانی‌ است‌.

نقش‌ بهورزان‌ در سلامت ‌جامعه‌ حیاتی‌ است. امروز که ‌ما شاهد کاهش‌ مرگ‌ و میر مادران‌ و کودکان‌ هستیم،‌ باید همه‌ را مرهون ‌زحمات‌ و تلاش‌ بهورزان‌ بدانیم‌، زیرا ارتقای‌ شاخص ‌های‌ بهداشتی‌ کشور در گروی تلاش‌ و فعالیت‌ این‌ عزیزان‌ است‌.

به اعتقاد بيشتر منتقدان و دست‌اندرکاران حوزه سلامت کشور، حضور بهورزها به عنوان خط اول بهداشت به خصوص در مناطق محروم و روستايي، يکي از مهم‌ترين فعاليت‌ها و دستاوردهاي کشور در حوزه بهداشت و درمان بوده است. با اين حال و با تمام فعاليت‌هاي مثبت انجام شده به وسيله اين گروه در سال‌هاي دور و نزديک، به نظر مي‌رسد که نقش بهورز در سال‌هاي اخير در سلامت مردم به پررنگي سال‌هاي پيش از آن نيست.

حضور پزشکان خانواده، افزايش سطح آگاهي مردم و در دسترس‌تر بودن امکانات موجب شده تا مسوولان حوزه بهداشت بکوشند تا اين قشر را هم‌پاي ديگر بخش‌ها و با توجه به نيازهاي امروز کشور تربيت کنند. تحولات اقتصادي-اجتماعي و فرهنگي، فرايند رشد و توسعه، مهاجرت، توسعه شهرنشيني، دگرگوني ساختار خانواده، كاهش مرگ و مير كودكان و مادران، تغيير الگوي بيماري‌ها، افزايش اميد به زندگي تغيير در نگرش به سلامت و كيفيت زندگي و بالاخره گذار جمعيتي، اپيدميولوژيكي و بهداشت، نيازها و انتظارات جديدي را به وجود آورده است.

انتخاب بهورزها با در نظر گرفتن شرايط اقليمي، فرهنگي، مذهبي و داشتن حداقل مدرک ششم ابتدايي موجب موفقيت اين طرح در سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب بوده است. باتوجه به تغييرات به وجود آمده در وظايف بهورزان، «سعي بهورز بر اين است که عوامل موثر بر سلامت را در منطقه شناسايي کند و وظايف او از بهداشت فردي به بهداشت محيط و بهداشت حرفه‌اي ارتقا پيدا کرده است.» ارتقاي مدرک لازم براي گزينش بهورز از ششم ابتدايي در سال‌هاي گذشته به مدرک ديپلم (در مناطق غيربرخوردار) و فوق‌ديپلم (در مناطق برخوردار) را دليلي به روزآمد شدن بهورزي در کشورمي باشد : «در گذشته خدمات بهورزها به مواردي از قبيل مراقبت مادران، کودکان و تنظيم خانواده محدود بود اما در حال حاضر  اين خدمات را به صورت جامع‌تر مي باشد .

خدماتي که در حال حاضر به وسيله بهورزان و مراکز بهداشت به آن توجه مي‌شود، شامل :
- سرشماری سالانه و ثبت اطلاعات
- آموزش بهداشت عمومی
- تشکیل گروه های داوطلی و شوراهای محلی بهداشت
- واکسیناسیون جمعیت هدف
- مراقبت از زنان باردار و کودکان
- مراقبت و آموزش سالمندان
- کنترل جمعیت
- آموزش و مراقبت تغذیه ای
- مراقبت از دانش آموزان و بهداشت مدارس
- بهداشت دهان و دندان
- بیماریابی و مبارزه با بیماریهای واگیر و غیر واگیر
- نظارت بر موازین بهداشت حرفه ای
- بهداشت محیط  عمومی روستا
- بهسازی محیط
- بهداشت محیط مکانهای عمومی
- بهداشت محیط مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی و کنترل سلامت مواد عرضه شده
- بازدید منازل
- پانسمانهای ساده (درمانهای ساده علامتی )
- کمکهای اولیه
- بازتوانی و کمک به معلولان
- بهداشت روان مردم روستا
- همکاری با برنامه های پزشک خانواده

خانه بهداشت :
• محيطي ترين واحد ارائه خدمات به جمعيت روستايي در نظام شبكه هاي بهداشتي درماني كشور است که تحت نظارت مرکز بهداشتی درمانی شهری / روستایی فعالیت می کند..
• بسته به شرايط جغرافيايي به ويژه راههاي ارتباطي و جمعيت، ممكن است يك يا چند روستاي اقماري تا فاصله  6 كيلومتر )1ساعت پياده روی) را در پوشش خود داشته باشد
• تا 1500 نفر جمعيت ، يك بهورز زن + يك بهورز مرد
• براي جمعيت كمتر از 1000 نفر، مي توان بازاي دو خانه بهداشت مجاور، يك بهورز مرد مشترك در نظر گرفت. در شرايط خاص بازاي 500 نفر، يك خانه
• براي جمعيت از 1501 تا 2500 نفر ، دو بهورز زن + يك بهورز مرد
• براي جمعيت هاي بيشتر از 2500 نفر، بهتر است دو خانه بهداشت در نظر گرفته شود و بهورز مرد را مشترك بين دو خانه بهداشت قرار داد.
• برحسب شرايط مي توان براي جمعيت هاي كمتراز استاندارد هم خانه بهداشت درنظر گرفت. 

ويژگی های خانه بهداشت :
• فاصله هر خانه بهداشت با سطح بعدی ارجاع (مرکز بهداشتی درمانی روستايی) ترجيحا نبايد بيش از 20 کيلومتر باشد و بايستی امکان تردد بين آنها با خودرو (لااقل خودروهای 4WD) در تمام طول سال فراهم باشد.
• محل استقرار خانه بهداشت بايستی در مسير طبيعی تردد روستاهای تحت پوشش به سمت شهر باشد.
ابزار اصلي ثبت داده ها در خانه بهداشت، پرونده بهداشتي خانوار و زيج حياتي است.
• کارکنان هر خانه بهداشت بايستی حداقل يک بهورز زن و يک بهورز مرد داشته باشد؛ در روستاهايی که بين 2 تا 3 هزار نفر را تحت پوشش دارند، 2 بهورز زن و يک بهورز مرد فعاليت دارند.
• بهورز بايد حتما بومی باشد (ترجيحا از بين ساکنان روستاي اصلی و در غير اين صورت از ساکنان روستاهای قمر).

كليه اتفاقات و رويداهاي مختلف زندگي روزانه افراد و خانوارها از قبيل تولد؛ واكسيناسيون- مدرسه- ازدواج- بيمه- سوانح و حوادث- دارو و درمان- مرگ و ... رابطه مستقيمي با بهورز و خانه بهداشت دارند.

امروزه در تمام دنيا بهورز شناخته شده است و سازمان بهداشت جهاني (WHO) كلمه بهورز (Behvarz) را در مكاتبات و اسناد خود به كار مي برد كه اين حاصل سالها تلاش و كوشش بهورزان و مربيان مراكز آموزشي است.

شبکه بهداشت و درمان شهرستان دیلم دارای :
یک مرکز بهداشتی درمانی شهری
2 مرکز بهداشتی درمانی شهری روستایی
یک مرکز بهداشتی درمانی روستایی
11 خانه بهداشت و 23روستای قمر
20 بهورز (7 مرد و 13 زن )

کل جمعیت روستایی : 6383
کل جمعیت روستای قمر :  990 
کل جمعیت شهرستان :  32537

منبع: سایت تبیان- سایت سلامت ایران – کتاب شبکه بهداشت ودرمان شهرستان( دکتر سیروس پیله رودی)


کلمات کلیدی:
بهورز     رکن.بنیادی.نظام.سلامت     کاهش.مرگ.مادران     روز.بهورز     صفیه.مختاری     مربی.آموزشگاه.بهورزی    
دیلم    

تاریخ بروز رسانی:   15 شهريور 1393

تعداد بازدید:   ۱

چاپ خبر |فايل متن خبر

ارسال نظر
ايميل :     
نام و نام خانوادگی :  
نظر :
 
حروف تصویر بالا :   
 
 

لینک به این صفحه
< >